Bodrum Ege ve Akdeniz’in birleştiği denize horozibiği gibi girmiş küçük bir liman kenti. Benim doğduğum, sevdalısı olduğum bu kasaba geçmişten bugüne kahramanlıklarıyla, zekâlarıyla, mücadeleci ruhuyla yaşamış birçok kadın yetiştirmiştir.
Bodrum’un yazılı tarihi cesur kadınlarla doludur. Yaklaşık 3000 yıldır Karyalı kadınları Tarihin Babası olarak bilinen Herodot’un anlatımlarından öğrendik.
1.Artemisia M:Ö.5. yüzyılda Bodrum da yani Halikarnassos’da yaşamıştır. Lygdamis’in kızıdır. Baba tarafından Kapadokyalı, Anne tarafından Giritlidir. Yani 1.Artemisia gerçek bir Karyalıdır. Halikarnassos’un yanında Kos, Nigros ve Kalyndos’uda yönetmiştir. Tarihin ilk “erkek gibi kadın amirali” olarak anılır.
Ardından 2.Artemisia ve kraliçe Ada gibi Karya’da savaşmayı da çok iyi bilen yönetici kadınlar yetişmiştir… Ancak HEREDOT 1.ARTEMİSİA’YI deniz savaşlarındaki başarısıyla tarihe not düşerek DÜNYANIN İLK KADIN AMİRALİ olarak unutulmamasını sağlamıştır.
Kurtuluş savaşında Bodrumlu kadınlar Anadolu kadınının kahramanlıklarını göstererek kurtuluş mücadelesinde etkin rol almışlardır.
CUMHURİYET SONRASINDA İSE;
5 ARALIK 2009 tarihinde Türk Kadınının Seçme ve Seçilme hakkının kazanımının 75 yıl dönümünde OASİS Alışveriş ve Kültür Merkezi tarafından biyografik bir fotoğraf sergisi düzenlendi.
Oasis Alışveriş ve Kültür Merkezi Yönetim Kurulu Murahhas Üyesi Sevgili Mazhar Vardar, Türk kadınına birçok Avrupa ülkesinden önce Mustafa Kemal Atatürk tarafından tanınan milletvekili seçme ve seçilme hakkının yıldönümünde yapmayı düşündükleri sergi için benden destek isteklerini söylediğinde çok mutlu olmuş gururlanmıştım.
Bir alışveriş merkezi tarafından, sosyal sorumluluk olarak görülen bu sergiyi “Türk kadınlarının siyasetteki yerine ve konumuna ışık tutmak” ve “Bodrum’un siyasette seçilmiş kadınlarını” da belgesel anlamında bir araya getirmek adına çok önemli bir proje olarak görmüş hemen ciddi olarak çalışmalara başlamıştım.
Siyasette seçilmiş çok az kadınlardan biri olarak bu sergiyi başarıyla gerçekleştirebilmek benim için çok önemliydi. Bodrum Belediyesi’nde seçilmiş ilk kadın başkan yardımcısı olarak halkla ilişkiler birimiyle beraber güzel bir çalışma yaptık. Amacım, Türk kadınının siyasi karar organlarına katılımını ve tarihçesini ana başlıklar halinde hatırlatarak Bodrum yerel ve genel siyasette yer alan kadınlarımızı kısa özgeçmişleriyle ve resimleriyle belgelemekti. Ayrıca bu çalışmanın kamuoyuyla paylaşılması da birçok kadını motive edebilir “bende varım” dedirtebilirdi. Bu düşünceyle yaptığım çalışmayı, sergiyi özellikle Bodrum’a, kadınlarına karşı bir sorumluluk olarak da görmüştüm.
Cumhuriyet – Kadın- Siyaset dediğimizde
Türkiye’de seçme ve seçilme hakkının kadınlarımıza pek çok ülkeden önce tanındığını görüyoruz. (1988’de Amerika-1919’da Almanya -1929’da İngiltere-1945 Fransa 1946 Belçika -1971’de İsviçre’de )
Türkiye’de ise 3 Nisan 1930’da belediyelere, 26 Ekim 1933’de Köy İhtiyar Heyeti ve muhtarlıklara, 5 Aralık 1934’de ise Milletvekili seçme seçilme hakkı kadınlarımıza tanınmıştır.
1935 yılında 395 milletvekili içinden %4,5 oranıyla 18 kadın meclise girmiştir.
2009 yerel seçimlerin yapıldığı dönemde ise 550 milletvekili içinden sadece %9,1 oranıyla 48 kadın vekil mecliste bulunuyordu.
2011 seçimlerde ise, AKP 78 adaydan 45’ini, CHP 109 adaydan 20’sini, MHP 68 adaydan 3’ünü, BDP ise 13 bağımsız kadından 11’ini meclise sokarak meclisteki kadın sayısı %14 oranıyla 78’e yükselmiştir.
2011’de mecliste kadın temsil oranıyla 143 ülke arasında 88.sırayı, Kabinede ise kadın temsiliyle 96 ülke arasında ancak 90.sırada yer alıyorduk.
Ancak mecliste yine erkek egemen siyaset devam etmekteydi.
İşin en acı taraflarından biride içinde demokrasinin kalesi sayılan Muğla ilinin de bulunduğu 43 ilden hiç kadın milletvekilinin çıkmamasıdır.
“BODRUM” Dünya kenti Bodrum, sosyal demokrasinin ve CHP’nin kalesi olarak görülen BODRUM-MUĞLA’da bile 2023 yılına kadar hiçbir dönemde bir tek kadın Milletvekili çıkmamıştır.
Hiçbir dönemde bir tek il, ilçe de kadın belediye başkanı çıkmamıştır. (Milas’a bağlı Bafa beldesinin tek kadın belediye başkanı ZÜHRA DÖNMEZ hariç)
Bodrum’da siyasi karar organlarında yer bulabilmek için mücadele eden ilk cesur kadınlarımızı tarihe not düşmek istedim.
Bodrum’da MHP’den Saliha Oktay ilk kadın milletvekili adayı olmuştur. CHP’den ise Nurten Çakıcı Bıçak ilk kadın aday adayı olmuştur.
2012 genel seçimlerinde ise Bodrum’dan 3 yürekli kadın arkadaşlarımız milletvekili olabilmek için aday adayı olarak başvurdular. Ancak onlarında başlarına gelenler benim ve benim gibi erkek egemen düzende karar organlarında yer almak isteyerek yarışa girenlerin başına gelenlerden farklı olmamıştır.
Mimar Ayla Gürpınar, Ayşen Karasoy, mimar Neşe Gökbel’de tarihte sonuçları önceden belli olan kadın aday adayları arasındaki yerlerini almışlardır.
Muğla, Türkiye’nin ilk kadın valisi Dr. Lale Aytaman ile ilk kadın milletvekilini gördü. Ancak kadın vali ANAP genel merkezi tarafından atanmıştı. Eğer parti içinde bir yarış olsaydı mutlaka seçilemezdi.
Dönemin doğru yol partisinden Av.Esin Aktaş, CHP den Av.Sevinç Göçügenci, Av.Ayla Kara, Ezc. Gül Ören Sungur, ANAP’dan Zübeyde Fellehoğlu, AKP’den Neslihan Öztürk, Yelda Erol Gökcan, Av.Tülin Şahin milletvekili adayı oldular. Ama hiçbiri seçilebilir sıralara getirilmediler.
CHP’den Bodrum’dan NEŞE Gökbel, Nuran Yüksel, Miyase Hakalan Karlıova, Marmaris’ten Fatma Çimen belediye başkan aday adayı oldular (2009-2014). Ancak adaylar atamayla genel merkezden belirlendiği için kadınlar hiçbir dönemde yer bulamadılar.
Ayrıca son 2011 genel seçimlerinde ortopedik engelli olan RASİH Deveci AKP’den “engelli kontenjanından” aday olmuştur. Sonuç alamamıştır. Ne yazık ki başka hiçbir dönemde demokrasinin kalesi olarak görülen Muğla’da başka hiçbir partiden engelli kontenjanından aday dahi olmamıştır.
CHP’de üstelik cinsiyet kotası, kadın kontenjanı da var. Ama varda ne oluyordu. Ancak hiçbir zaman yalnızca kotalara göre davranan ve umut bağlayan kadınlardan olmadım. Kadın adayların yalnızca “kadın” oldukları için değil meclise ve bir yerlere taşınmaları için kadın olmalarının dışında özellikleri, liyakatleri, inanmış birikimleri yaşanmışlıkları olması gerektiğine inanarak çalışmalarımı sürdürdüm.
30 Mart 2014 Yerel seçimlerinde il, ilçe ve mahalle bazında, 3’ü büyükşehir, 1 il, 33 ilçe belediyelerinde 37 kadın belediye başkanı seçildi. 2009 da bu sayı 26’idi. CHP’nin 53 kadın adayından 8’i, AKP’nin 15 kadın adayından 8’i, MHP’nin 25 kadın adayından 3’ü başkanlık koltuğunda yer bulabildiler. HDP’nin ise cinsiyet kotası ve eş başkanlıkta kadın başkan sayısı en fazla 54 olarak yer buldu.
2014 yerel seçimlerinde Türkiye’de 1394 seçim bölgesinde 140 kadın aday adayı başvurmuş sadece 53 kişi aday olarak gösterilmiştir. Sonuçta da 7 kadın başkan olmuştur.
(2014 yerel seçimlerinde CHP’den Bodrum Belediye Başkan aday adayı olan (sonucu iki yıl önceden belirlenmiş olsa da ) 7 kişiden tek kadın olarak yaşadıklarım ve süreç aslında tek başına yazılması değerlendirilmesi gereken siyasetin perde arkasında dönen çok önemli ama çok acı olaylarla doludur.
2014 Yerel seçimlerinde ben Bodrum’dan, Nazmiye Halvaşi Datça’dan belediye başkanlığı için başvurmuştuk. Sonuç malum her zamanki gibi sonucu belli olan bir seçimde bir kez daha “bizde varız” demiştik. Seçim sonun da Ankara’da Kadın Kolları Genel Başkanı Hilal Dokuzcanlar başkanlığında Türkiye’nin her yerinden aday adayı olan veya seçimleri kaybeden kadınlarla dönemin genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nunda divan başkanı olarak bulunduğu bir toplantıya katıldık. 2014 seçimleri Muğla’nın Büyükşehir olarak girdiği ilk seçim. Seçim sonucunda ortaya çıkan Büyükşehir belediye meclisinin 66 üyesinin tamamı erkekti. Sevgili Nazmiye o fotoğrafı büyüterek genel merkezin önüne koyduğunda siyasetin acı gerçekleri ilgililerin suratında adeta şok etkisi yaptı. Genel Başkan haklı olduğumuzu bir sonraki seçimlerde asla böyle olmayacağını söyledi. Türkiye’nin aydınlık yüzü Muğla da bile kadınlar yok sayılmıştı. Bugün genel merkezin cinsiyet kotasını artırıp daha çok genç ve kadın yönetimlere girebiliyorsa o günlerde ekilen tohumların, verilen mücadelenin sonucunda olduğu da asla unutulmamalıdır.
2014 yerel seçimlerinde Bodrum’da Seval Aktaş, Funda akçalı, Naciye Tanrıkulu, Nurten Çakıcı Bıçak, Hülya Aşkın belediye meclisinde kadın olarak yer almışlardır.
31 Mart 2019 yerel seçimlerinde ise 8.257 kişi belediye başkanlığı için yarışmıştır. Bunun 536’sı kadın adaydır. Oran %7.8’dir. Ancak bu 536 kadından 4’ü büyükşehir, 9’u ilçe olmak üzere sadece 13 kadın aday olarak seçilmişlerdir.
Aynı dönem 600 sandalyeli mecliste ise 103 kadınla oran %17.1 olmuştur. 33 ilimizde ise hiç kadın milletvekili olamamıştır. Muğla’da ise sadece AKP’den Yelda Erol Gökcan seçilmiştir.
31 Mart 2019 Yerel Seçimlerinde BODRUM’dan Banu Özberk, Emel Çakaloğlu, İlknur Ülküm Seferoğlu, Ayşen Kılıç Bozan, Hülya Aşkın, Özlem Özdemir, Ayşe Naz Gültekin Öncel belediye meclis üyesi olmuşlardır.
Muğla Büyükşehir Belediye Meclisine ise 10 Kadın üye girebilmiştir
14 Mayıs 2023 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekilliği Seçimlerinde toplam 600 vekil bulunan mecliste kadın vekil sayısı 121 ve oran %20.1’e çıkmıştır. Muğla ilk kez 2 kadın vekil ile temsil edilmiştir. Marmaris’ten Gizem Sayar Özcan, Bodrum’dan Süreyya Öneş Derici.
Bodrum’dan 1987-1991 arasındaki 18. Dönem de seçilen Musa Gökbel’den sonra (32 yıl sonra) Bodrumlu bir kadın vekilimiz olmuştur.
31 Mart 2024 yerel seçimlerinde ise toplam 24 sandalyeli meclis üyeliklerine İlknur Ülküm Seferoğlu, Asuman Gülsoy, Nil Taşkıran, Emel Çakaloğlu (Millet İttifakı), Ayşen Kılıç Bozan, Halime Kaya Öztok (Cumhur İttifakı), olmak üzere 7 kadın seçilmişlerdir.
Muğla Büyükşehir Belediyesi meclis üyesi 68 kişinin 10’u kadındır ve tarihin de ilk kez bir ilçe belediye başkanı Gonca Köksal kadın olarak seçilmiştir.
Ayrıca demokrasimizin vazgeçilmez unsuru olan muhtarlık seçimlerinde de erkek egemen sistem aynen işlemiştir. İlk kadın muhtarımız Gül Esin Aydın Demircidere köyü Karpuzlu ilçesinden 1933 yılında seçilmiştir.
Bodrum’da ise ilk kadın muhtarlarımız 2004 yılında Kumbahçe’de Zehra Artemis Asal ve Çarşı mahallesinden Zerrin Muğlalıdır. Zerrin Hanım 1999 yılında aza olarak başlamış muhtar vekilliği yaparak 2004 de aday olarak girdiği seçimlerde muhtar olmuştur.
31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Bodrum’da toplam 56 mahalleden 9 kadın muhtar seçilmiştir.
Akyarlar İSMİHAN ULUTAŞ, Yakaköy Gülcan Aygün, Çarşı mahallesi Zerrin Muğlalı, Kumbahçe Zehra Bilgin, Bitez Seda Özgüçlü, Torba Fatma Kavcar, Umurca Zeynep Finikelioğlu
Muğla’da ise 551 muhtardan 17 kadın seçilebilmiştir.
Bodrum’da çok sayıdaki STK ve derneklerde de kadınlar için durum maalesef yine aynıdır.
BESİAD (Bodrum Sanayi ve İş İnsanları Derneği) ilk kadın başkanı Ayşe Özer, 12. Dönem Neslihan Nazlıoğlu, 13. Dönem Elvan Bilgin Duman
Bodrum Denizciler Derneği 2025 Yılında ilk kez bir kadın başkanla temsil edildi Tuna Altunkaya
Gamze Türk Oğuz Bodrum Kent Konseyinde ilk kadın başkan olarak 2020’den sonra yer bulabilmiştir.
Henüz son 5 yılda kurulmaya başlayan Kadın Kooperatiflerinde kadınların aktif ve etkin rol aldıklarını mutlulukla gözlemekteyim.
Sınırlı sorumlu güneşin kadınları, Begonvil, Bodrum 7 veren kadın kooperatifi gibi.
Sonuç olarak istatiksel değerlendirmelerin sonunda görüyoruz ki
Son 88 yılda 31 bin belediye başkanının sadece 119’u kadın
Son 85 genel seçimde meclise giren 11.385 milletvekilinin sadece 598’i kadındır.
Muğla (Dünya Kenti ) özelinde ise bugüne kadar TBMM’ne seçilmiş kadınlar
HATİCE MUALLA AKARCA CHP 1969, LALE AYTAMAN ANAP 1995, YELDA EROL GÖKCAN AKP, GİZEM SAYAR ÖZCAN /SÜREYYA ÖNEŞ DERİCİ /2023
Bütün bu yaşadıklarımdan ve gördüklerimden sonra acaba biz kadınlar erkeklerden daha mı az akıllıyız diye düşünmeden edemiyor insan. Ancak biliyorum ki gerçek bu değil.
“kadınlar seçilecek, dünya değişecek”, “kadınlar seçilecek siyaset temizlenecek”, “kadınlar olmadan asla” diyerek sürdürdüğümüz ve süslediğimiz seçim çalışmalarımızda verdiğimiz mücadelenin sonunda ipi göğüsleyerek Bodrum yerel siyaset arenasında yer alan kadınlarımızı tarihe not düşmek, kayıt altına almak belgelemek istedim.
Ancak, Birçoğu nasıl seçildiğinin farkında bile olmayan seçilmiş kadınlarımız da var… İçlerinde öyleleri var ki birlikte yol yürüdüğü, kendisi için mücadele edenleri yok sayarak erkekten çok erkekleşerek kendine rakip gördüğü kadınları acımasızca kadın hareketine çok zarar verdiğini bile bile yok etmeye çalışanlarda var. İçlerinde öyle kadınlar var ki “büyüklerim bilir” diyerek erkeklerin gözüne bakarak karar verenlerde var ama içlerinde öyle kadınlarda var ki tek başlarına dahi kalsalar çocuklarımıza devretmek adına emanet aldığımız doğamızı koruyabilmek adına “dürüstlük bazen yalnız başına kalmayı da gerektirir” diyerek mecliste tek başına aldığı kararı savunan ve elini kaldıranlarda var. (İNCİLAY SEVER ). Öyle kadınlar var ki içlerinde kırılmadık kolu kanadı kalmasa da vazgeçmeden “kadınlar olmadan asla, ne demokrasi, ne aydınlık yarınlar” diyerek yoluna devam etmekte ısrar edenlerde var. Gerçekten cefakâr, sokağından başlayarak, memleketinin ve ülkesinin sorunlarına çözüm olabilmek için yola çıkan muhtar kadınlarımızda var içlerinde. İNANIYORUM Kİ muhtar kadınlarımızın, karar organlarımızda olacak kadınlarımızın sayısı NEKADAR ARTARSA demokrasimiz o kadar güçlenecektir.
Ben erkek anlayış sistemin kurgulandığı siyasetin içinde çok az seçilmiş şanslı kadınlardan biriydim… Hiçbir zaman “babasının kızı, yâda miras devralarak” gelmedim bulunduğum konumlara. Hep sandık ve önseçimle mücadele ederek örgütün içinden gelerek halkı temsil ettim. Bu nedenle partimin tabanı olan üyelerimizle ve halkımızla her zaman çok samimi ilişkiler kurdum. Bu durum bir siyasetçinin toplum içinde sürekliliğinin kalması için çok önemlidir. Kadın olarak çok zorlu süreçlerin içinden geçtim. Çok ağladım. Çünkü kadındım… Anneydim… İşime geleni görüp, işime gelmeyeni yok sayamazdım. Hiçbir zaman üç maymunu oynayamadım. Çoğu zaman günümüz siyasetin içindeki çirkinliklerle, acı gerçeklerle yüz yüze kaldım. Yüzleştim. Bugünkü yorgunluğumun sebebi bunlar olsa gerek. 40 yaşımdan sonra siyasettin hayat okulunda hala öğrenecek çok şeyin olduğunu gördüm. Bugün 70 yaşındayım ve hala öğrenmeye devam ediyorum.
Dünya genelinde yaşanan tüm ekonomik, siyasal, toplumsal gelişmeler insan eksenli değil piyasalar düzeninde geliştiği ve sürdürüldüğü sürece maalesef “kadın haklarında geriye gidiş sürecektir” Gelirde paylaşım dengesizliği ezilenler aleyhine olduğu sürece “kadın hakları geriye gider” cemaatleşme, etnik kimlik çalışmaları, rejimin siyasal islamdan yana değişime uğraması “geleneklerin yozlaşarak baskın kimlik kazanması” gibi faktörler kadının haklarının geriye gitmesine sebep olur tıpkı bugün ülkemizde yaşanılan acı gerçekler gibi.
Ben yürekten inanıyorum; kadın demek mücadele demektir. Ayakta durabilen her kadın mücadeleyi bilmelidir. Bugün hiçbir kadının haklarına seyirci kalmak gibi bir lüksü olamaz olmamalı.
İstedim ki bundan sonra demokrasi adına, siyasette yer almak isteyecek kadınlarımıza ve gençlerimize yaşadıklarım, anılarım ışık olsun. Aktif siyaseti bıraktıktan sonra ilk kitabımı “YÜRÜYÜŞÜMDEN İZLER” , “YAŞAMDA VE SİYASETTE UMUDUN YOLU”nu yazdım. Kendimi ve benim gibi inanarak vazgeçmeden kendilerine “yolları açan kadınlar” olmayı görev edinenler gibi yazmaya, anlatmaya, doğru rol model olmaya devam edeceğim.
İstedim ki Bodrum Yerelinde nasıl ve ne şekilde yer alırsa alsın siyasetin içinde yer alan, yol yürüyenler “BENDE VARIM” diyebilenler, siyaset içinde var olurken kadın olmanın dayanılmaz ağırlığını iliklerine kadar hissedenler hep hatırlansın. Çünkü bugünün gençleri kökleri geçmişte olan yarınlarımızdır. O nedenle günümüz siyasetçileri, köklerini, geçmişlerini, değerli olan yaşanmışlıkların kıymetini araştırıp öğrenmezler, saygı duymazlar ise yarınları da olamaz.
KADINLAR OLARAK; KADIN HAKLARI KONUSUNDA SÖZ BİRLİĞİNİN YANISIRA EYLEM BİRLİĞİNDEDE BULUŞMAK ZORUNDAYIZ. AKSİ HALDE CUMHURİYET YİNE HEP VAR OLACAKTIR. AMA BU CUMHURİYET ASLA KADINDAN YANA BİR CUMHURİYET OLMAYACAKTIR.
BENİM GİBİ DÜŞÜNMEYEN YOK OLSUN, BENİM OLSUN KÜÇÜK OLSUN, DUYGULARININ OLMADIĞI
KİŞİSEL ÇIKARLARIN DEĞİL, TOPLUMSAL ÇIKARLARIN ADINA YAPILAN ÖRGÜTLÜ ÇALIŞMALARIN ÇOĞALDIĞI, KADINDAN YANA CUMHURİYETİN GELİŞTİĞİ VE GÜÇLENDİGİ NİCE 5 ARALIKLARA DİYORUM.
NURAN YÜKSEL
ARALIK 2025/BODRUM
NOT:
Muğla Büyükşehir Belediyesi, Bodrum Belediyesi, Kent Konseyi, Bodrum Belediyesi Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürlüğü işbirliği ile hazırlanan 91. YILDA ATATÜRK’ÜN IŞIĞINDA “SEÇERİM, SEÇİLİRİM ,VARIM” Panelinin katılımcıları
Kent konseyi Başkanı Gamze Türk Oğuz’e, Denizciler Derneği Başkanı Tuna Altunkaya’ya, BESİAD başkanı Elvan Duman’a, Kumbahçe Muhtarı Zehra Bilgin’e, Menteşe Belediye Başkanı Gonca Köksal’a, “kadınlar olmadan asla” diyerek yürüdüğüm yolda aydınlığa giden izlerin ışığında yürüdükleri, umutlarımı çoğalttıkları için “bir umudum değil, bütün umutlarım inanarak vazgeçmeyen onlarda” diyorum. NURAN YÜKSEL ve tüm kadınlar adına teşekkür ediyorum. yolları açık ve aydınlık olsun.
