Çiçek Yaman Bozoğlu – British Museum’un “ödünç eser” modeli Bodrum’daki iade tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
British Museum’dan geri iade edilmesi için Yunanistan’ın Parthenon (Elgin) Mermerleri, Nijerya’nın Benin Bronzları ve Muğla’nın Bodrum ilçesinde bulunan, dünyanın yedi harikasından biri olan Kral Mousolos’un Halikarnas Mozolesi’ne ait eserlerin yıllardır defalarca talep edildiği biliniyor. Ancak bugüne kadar bu taleplerin hiçbiri kalıcı bir iade ile sonuçlanmadı.
Son olarak British Museum’un yeni direktörü Nicholas Cullinan’ın katılımıyla, 13 Aralık’ta Hindistan’ın Mumbai kentindeki Chhatrapati Shivaji Maharaj Vastu Sangrahalaya (CSMVS) Müzesi’nde açılan sergi, bu tartışmaları yeniden alevlendirdi. Sergi kapsamında British Museum koleksiyonundan 80 adet antik Hint, Mısır, Roma ve Yunan eseri Hindistan’a ödünç verildi. British Museum yönetimi bu uygulamayı, tartışmalı eserler için geliştirilen yeni bir “kültürel iş birliği modeli” olarak tanımladı.
British Museum’un benimsediği bu model, eserlerin kalıcı iadesi yerine uzun süreli ödünç verilmesini öngörüyor. Müze, böylece mülkiyet hakkını elinde tutarken, eserlerin geldikleri coğrafyalarda geçici olarak sergilenmesine olanak tanıyor. Ancak bu yaklaşım, iade talebinde bulunan ülkeler ve hukukçular tarafından “iadenin yerine geçmeyen bir formül” olarak eleştiriliyor.
Bodrum’da gözler Halikarnas Mozolesi’nde
Bodrum’da ise Halikarnas Mozolesi’ne ait eserlerin geri getirilmesi için yıllardır hukuki ve toplumsal mücadele yürüten CHP YDK üyesi Avukat Remzi Kazmaz, British Museum’un Hindistan örneğini önemli bir emsal olarak değerlendiriyor. Kazmaz’a göre, British Museum’un farklı ülkelere eser ödünç verebilmesi, “eserlerin korunması veya taşınmasının mümkün olmadığı” yönündeki savunmaları geçersiz kılıyor.
CHP YDK üyesi Kazmaz, Kral Mousolos’un mezarına ait parçaların 19. yüzyılda Bodrum’dan çıkarılarak British Museum’a götürüldüğünü hatırlatarak, bu eserlerin Bodrum’a iadesinin yalnızca tarihsel değil, hukuki ve vicdani bir zorunluluk olduğunu savunuyor. Hindistan’a verilen 80 eserlik ödünç serginin, British Museum’un siyasi ve idari irade gösterdiğinde farklı çözümler üretebildiğini ortaya koyduğunu belirtiyor.
“Ödünç verilebiliyorsa Bodrum’a da gelebilir”
Uzmanlara göre British Museum’un yeni modeli, Parthenon Mermerleri, Benin Bronzları ve Halikarnas Mozolesi parçaları için yürütülen mücadelelerde yeni bir tartışma başlığı açtı. Bodrum’da yükselen görüş ise net:
“Eğer bu eserler Hindistan’a, Afrika’ya veya başka ülkelere ödünç verilebiliyorsa, dünyanın yedi harikasından birine ait parçalar da ait olduğu topraklara, Bodrum’a getirilebilir.”
British Museum cephesinden Halikarnas Mozolesi’ne ilişkin resmi bir iade ya da ödünç verme kararı henüz açıklanmış değil. Ancak Hindistan’da hayata geçirilen bu model, Bodrum’daki iade talebinin uluslararası zeminde daha güçlü şekilde dile getirilmesine kapı aralamış görünüyor.
