Orman Bakanlığı 1. Bölüm

Yangın Sezonu Kapıda: Bilgi Hayat Kurtarır

— ✦ —

1991 yılıydı. Kars’ın Kağızman ilçesinden Lise 2’ye geçerken Ankara’ya tayinimiz çıktı. Lise 2’nin birinci dönemi sonunda karnemde 6 kırık not vardı (Matematik, Fizik…). Sürekli şehir ve okul değiştirmek, bir çocuğun akademik rotasını dağıtmaya yetiyordu. Yeni bir şehir, yeni bir düzen, yeni bir kaybolmuşluk…

Ve tam bu kaybolmuşluğun içinde beklenmedik bir kapı açıldı. Dedem Salim ÇALLI, dönemin Orman Bakanı Vefa TANIR ile askerlik arkadaşı ve hemşeriydi. Lise döneminde aldığım bir proje ödevi için kaynak arıyordum; dedem bu vesileyle Bakan TANIR’dan bir randevu rica etti. Böylece 16 yaşında, dönemin Orman Bakanı ile yaklaşık bir saatlik bir görüşme fırsatı buldum. Bakan, göller, ormanlar, ağaçlandırma, orman yangınları üzerine söyleşti benimle. Pek çok soru sordum ama bir cevabı hayati olmuştu ve “Bu ülke dedemin yedi veren bahçesi gibi,” demişti bir ara, gözlerinde hem hüzün hem de umut vardı. O gün, ne söylendiğini tam anlamıyla anlayamadım. Bahçelerden ve ormanlardan çok, kendi geleceğimi kurtarmakla meşguldüm. Ama o söyleşi, zihnimin bir köşesine kazındı ve 35 yıl boyunca bekledi.

— ✦ —

Ankara: Başkentin Kalbinde Büyümek

Kurtuluş Lisesi’nde başladım Ankara yaşamıma. Kirada oturduğumuz İkinci Dede Efendi Sokak’taki evimizden Kurtuluş Parkı’na, oradan bakanlıklara, Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne, Atatürk Kültür merkezine yürüyerek veya bisikletle giderdim. O yıllarda Ankara hem sınavdı hem keşif. Başkentin kurumsal atmosferi bunaltıcıydı; ama o atmosferin içinde kaybolurken, farkında olmadan kendimi buluyordum. Ankara bana bir şey öğretti: Devlet kurumları soğuk binalar değil, içlerinde tutkuyla çalışan insanların olduğu yerlerdi. Bakan TANIR ile o söyleşi de bu keşfin parçasıydı.

Kurtuluş Lisesi’nde bir şans daha buldum. Okul Müdürüm Kâmil AYDOĞAN ve öğretmenleri, öğrencileriyle yakın bir iletişim kurarlardı; bireysel ilgi, yalnızca bir eğitim yöntemi değil, o okulun kültürüydü. Bu ilgi benim için bir dönüm noktası oldu: Adeta bir eğitim patlaması yaşadım. Kâmil AYDOĞAN, sonraki yıllarda Ankara ve İzmir Milli Eğitim Müdürlüklerinde görev aldı. Ben de Millî Eğitim Bakanlığı’na KPSS sınavı sonucuma göre ilk atandığım il olan İzmir’de, yıllar sonra Kâmil Aydoğan’la bir meslektaş olarak çalışma fırsatı bulmuştum. Hayat, bazen en güzel sürprizlerini böyle saklıyor.

— ✦ — 

Ankara: Açık Hava Sınıfı

Kurtuluş Lisesi’nin Ankara’nın tam merkezinde yer alması, 1991 yıllarında bir lise öğrencisi olarak bizlere eşsiz bir avantaj sağlıyordu. Okulumuzdan müzelere, bakanlıklara, kültür merkezlerine ve tarihi mekânlara olan mesafe o kadar kısaydı ki, bir öğleden sonra dersin ardından bisikletimize atlayıp Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne ulaşmak, ya da yürüyerek Kızılay’a inip Devlet Resim ve Heykel Müzesi’ni gezmek günlük yaşamın parçasıydı. Ankaray’ın modern hatları, bisiklet yolları ve yürüme mesafelerinin kısalığı, başkentin kültürel zenginliğini keşfetmemizi kolaylaştırıyor, sınıf arkadaşlarımızla spontane kültür gezileri organize edebiliyorduk. Tarih, sanat ve bilim dersleri sadece sınıfta kalmıyor, hemen yanı başımızdaki müzelerde yaşanan deneyimlere dönüşüyordu. Bugün geriye dönüp baktığımda, bu merkezi konumun eğitimimize kattığı zenginliğin paha biçilmez olduğunu daha iyi anlıyorum—bir lise öğrencisinin başkentin anıtsal her köşesine bu kadar rahat erişebildiği başka bir nokta bulmak zordu.

Kurtuluş Lisesi’nden Yürüme ve Bisiklet Mesafesindeki Kurumlar

— ✦ —

Kızılçam: Milyonlarca Yıllık Yangın Savaşçısı

35 yıl sonra dedemin arkadaşı ile söyleşiyi hatırlatan şey, Anadol’unun Kızılçamının hikâyesi oldu. Bodrum Orman İşletme Şefliği Müdürü sayın Dürdane Hilal Nalçaoğlu’nu ziyaret ettim. Bodrum ve Muğla bölgesinde sıfır yangın odaklı” yürütülen çalışmaların nasıl yürütüldüğünü konuşma fırsatı ve sorularımı sorma fırsatı buldum.

Kızılçam (Pinus brutia) Anadolu’nun asli ve doğal ağacıdır. Paleobotanik araştırmalar, bu türün Miyosen döneminden (yaklaşık 23 milyon yıl öncesi) bu yana kesintisiz varlığını kanıtlamıştır. “ABD tuzağı olarak zeytinleri yok etmek için getirildi” söylemi, bilimsel temelden yoksun bir kent efsanesidir.

Kızılçam’ın gerçek mucizesi, yangına adaptasyonudur. Kozalakları normal koşullarda sıkıca kapalı kalır; pullar arasında özel bir reçine tabakası vardır. Yangın sırasında sıcaklık 50°C’yi aştığında reçine erir, kozalak pulları açılır ve yıllarca korunan tohumlar kül yatağına düşer. Kül, potasyum ve fosfor açısından zengindir; rekabet azalmıştır — tohum çimlenme için ideal koşulları bulur. Bu mekanizmaya bilimde “serotini” denir: milyonlarca yılda evrimleşmiş, zarif bir yenilenme stratejisi.

Peki kozalaklar patlar mı? Hayır. Bu, en yaygın ve en tehlikeli efsanelerden biridir. Kozalağın içinde patlayıcı bir mekanizma yoktur. Yangın sırasında duyulan sesler, reçinenin ısıyla genleşmesinin ve pulların açılmasının sesidir. Tohumlar yüzlerce metre öteye fırlatılmaz; rüzgâr ve yerçekimi etkisiyle ağacın 50-100 metre çevresine saçılır. Serotini bir “patlama” değil, bir açılma mekanizmasıdır.

— ✦ —

Türkiye’nin Ormancılık Başarısı: Dünya Liginde Neredeyiz?

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2025 yılında yayımladığı Global Forest Resources Assessment raporunda 236 ülkenin orman verilerini sundu. Türkiye’nin tablosu, benim için o 1991 görüşmesinin anlam kazanma anıydı.

35 yıllık sürekli artış: Türkiye’nin orman alanı, 1990’daki 19,8 milyon hektardan 2025’te 22,8 milyon hektara yükseldi — 35 yılda 3 milyon hektar net artış. Bu, ardışık tüm hükümetlerin, Orman Genel Müdürlüğü’nün, orman mühendislerinin ve köylülerin ve gönüllülerin kolektif emeğinin ürünüdür. 

Yıllık Orman Artışında Dünya Sıralaması (2015-2025)

Kaynak: FAO, Global Forest Resources Assessment 2025, Tablo A1

Mutlak sayılarda dünya dördüncüsüyüz. Ancak asıl çarpıcı olan, oransal performans. FAO’nun bileşik yıllık değişim oranına göre Türkiye (+%0,53), Rusya (+%0,11) ve Hindistan’ın (+%0,27) iki katından fazla bir hızla orman genişletiyor. Yalnızca Çin (+%0,77) bizden önde.

Ülke Yüzölçümüne Göre Orman Artış Oranı

Kaynak: FAO, Global Forest Resources Assessment 2025

Yüzölçümüne oranla bakıldığında Türkiye, dünyanın en büyük beş ormancılık ülkesi arasında ikinci sırada. 78 milyon hektarlık bir ülke, 960 milyon hektarlık Çin’in hemen ardında.

Ama Henüz Yeterli Değil

Dünyada kişi başına düşen orman alanı 0,50 hektar. Türkiye’de bu rakam 0,27 hektar — dünya ortalamasının yarısından biraz fazla. Orman artış hızımız gurur verici, ancak kişi başı orman varlığımız hâlâ dünya ortalamasının gerisinde. Bu, daha yapılacak çok iş olduğunun göstergesi. 

Devam edecek …