Burada “etkisiz hale getirmeyi” bizim terör haberlerinde görmeye alıştığımız anlamda kullanıyorum. Bir gazete patronu kendi gazetesini battal edip etkisiz hale getirebilir mi?
Normal kapitalizm paradigması içinde bu sorunun yanıtının “Hayır, asla!” olması gerekir. “Patronun görevi gazetesini büyütüp daha karlı hale getirmektir!”
Ama geçen hafta ABD başkentinde öyle olmadı. Washington Post gazetesinin patronu Jeff Bezo’nun emriyle gazetenin yazı işlerinden 300 gazeteci işten çıkarıldı ve gazete etkisizleştirildi.
Niçin mi?
Başkan Donald Trump’a sevimli görünebilmek için.
Oysa o gazete son yıllarda işlevini “Demokrasi karanlıkta ölür!” sloganıyla tanımlıyordu.
Patron bu operasyonla tam karanlığı değilse bile alacakaranlığı seçmişti.
YENİ MEDYA DÜZENİ
Washington’da gazetecilik yapmış ve oradaki Maryland Üniversitesinde habercilik dersleri vermiş biri olarak söyleyeyim:
Bu, özgürlüğüyle övünen Amerikan gazeteciliği için ağır bir yenilgidir.
Ve yeni medya düzeni açısından çok önemlidir.
Operasyon, bırakın sıradan organları, Washington Post gibi bir anıt-gazetenin bile bir çırpıda ezilebileceğini göstermiştir.
Belli ki, yeni düzende bağımsız haberciliğe yer yoktur: Bezos ve Musk gibi süper milyarderler yalnızca “sinyal tedariki”ne değil, içeriğe de hükmetmektedir.
Eski düzende olduğu gibi gazeteleri kapatmaya ya da gazetecileri hapse atmaya gerek kalmamıştır. İnfaz patronlar tarafından yapılmaktadır.
UĞUR MUMCU NE DERDİ?
Washington Post’un başına gelenler Türk gazetecilerini özel olarak da ilgilendiriyor. Türkiye’de araştırmacı-soruşturmacı gazeteciliğinin en büyük ismi olan Uğur Mumcu, Washington Post’un Watergate skandalında yaptıklarını yakından izlemiş, yaptıklarını mesleki açıdan cesaret verici bir örnek olarak değerlendirmişti.
Kısaca hatırlatayım. 1970’lerin başında, yani tam hukukçu Uğur Mumcu’nun araştırmacı gazeteciliğe soyunduğu sırada, Washington Post gazetesi Başkan Nixon’un yolsuzluklarını ortaya çıkarmış, üzerine gitmiş, sonunda onu istifa etmek zorunda bırakmıştı.
Bir yanda iki genç muhabir (Carl Bernstein ile Bob Woodward) ve karşılarında dünyanın en güçlü adamı Başkan Nixon!
Bu sonuç, hakkıyla yapıldığında gazeteciliğin neler başarabileceği konusunda muhteşem bir örnek olarak tarihe geçti.
Yalnız ABD’de değil, tüm dünyada, gazeteciliğin saygınlığı ve mesleki popülaritesi açısından bir doruk noktası oldu. O yüzden pek çok yetenekli genç ne pahasına olursa olsun soruşturmacı gazete muhabiri olmaya karar verdiler.
Ben gazetecilik profesörü olarak bunların bir kısmına Maryland Üniversitesi’nde hocalık yaptım.
O ne cüret, ne idealizmdi! “Bana dürüst bir kalem verin dünyayı yerinden oynatayım!”
Daha sonra Türkiye’de de günün birinde Uğur Mumcu gibi olmak isteyen öğrencilerim oldu. Washington Post örneği onlara da cesaret veriyordu.
Yani, basın tarihimizde övünç duyacağımız bir araştırmacı-soruşturmacı gazetecilik akımı doğup yaşadıysa bu biraz da Washington Post örneeği sayesindedir.
Washington Post’un iki yaman muhabirinden Carl Bernstein benim fakültede okumuş, okulu bitirmeden muhabirliğe başlamıştı. Arada derslere konuşmacı olarak gelirdi. Solcu bir babanın idealist oğluydu. Hep ilkeli kaldı. Omuzdaşı Woodward gibi popüler haberciliğin ve şöhret kültürünün ağlarına takılmadı.
O öyle bu böyle; ikisi de efsaneleştiler, gazetecilik idolleri haline geldiler.
GAZETELERİN RUHU VARDIR
Ve gazeteleri yarım asır sonra, yeni tekno-feodal düzenin derebeylerinden Bezos’un eline düştü.
Belli ki, Başkan Donald Trump gazeteden hoşnut değildi, farklı bir gazete istiyordu.
Tabii bedeli mukabilinde.
Ben, son gelişmeler ve Epstein kanserinden sonra Başkan Trump’ın gidici olduğu kanısındayım.
Trump giderse gazeteye ne olur? Kendisini toparlayabilir mi?
Hiç sanmıyorum.
Türkiye’de yaşadıklarımdan da biliyorum.
Gazetelerin ruhu vardır.
Çetin Emeç döneminde beş yıl Hürriyet’te çalıştım. Sevin sevmeyin, gazetenin bir ruhu vardı. Bu ruhun ateşi, haberdi, haber için her şey mübahtı.
Hürriyet haberi buldu mu patlatırdı! O zamanın yaygın deyişiyle “Bir gün sağdan, bir gün soldan! Bu Hürriyet’in ne yapacağı hiç belli olmaz!”
Oysa siyasete egemen olanlar, onun belli olmasını ve kendilerini kayırmasını istiyorlardı.
Bedeli gazetenin etkisizleşmesi olsa bile!
Zamanla arzularına nail oldular!
Kaybeden Türk basını ve demokrasisi oldu.
Evet, gazetecilik bir ruh meselesidir. O ruh, habercilik ateşiyle parlar.
O ateş sönerse alacakaranlıkta kalırsınız! Gazetecilik kim vurduya gider!
