Karanlık bazen yalnızca geceyi değil, içimizde dönüp duran fırtınaları da gösterir. Van Gogh’un Yıldızlı Gece tablosuna baktığımızda, gökyüzünün kıvrımlarında hem çılgın bir fırtınanın hem de sarsılmaz bir umudun izlerini görürüz. Gecenin koyu mavisi varoluşun ağırlığını taşır; ama yıldızların ışığı bu karanlığa teslim olmaz. Her çizgide hem acı hem direnç vardır; sanki renkler bile karanlığı taşırken ondan kendi ışığını üretir. Tıpkı insanın, en çok yandığı yerden ışımayı öğrenmesi gibi. Belki de insan, karanlığı yenmek için değil; onun içindeki ışığı hatırlamak için yanar. Çünkü her aydınlık, kendi gölgesinden filizlenir.
Müziğe kulak verdiğimizde, Antonín Dvořák’ın “From the New World” Senfonisi, Largo bölümü bizi aynı duygusal çizgide taşır. Uzaklarda yazılmış, özlemle yoğrulmuş bu eser, hem geçmişin hüznünü hem de geleceğe dair bir umudu barındırır. Yavaş ilerleyen melodi, sanki karanlık bir tarlada beliren ilk sabah ışığı gibidir. Her nefeste bir hasret, her notada bir yeniden doğuş vardır. Dvořák bize hatırlatır: Umut, sessizliğin içinde bile varlığını sürdürür.
Psikolojide bu salınımı en derin haliyle anlatanlardan biri Viktor Frankl’dır. Frankl’a göre insan, en karanlık zamanlarda bile “anlam” arayışından vazgeçmez. Kayıpların, kırılmaların, çaresizliğin ortasında bile yaşamın bir nedeni olabilir. Bu nedenle umutsuzluk, bir son değil, anlamı yeniden inşa etme davetidir. Günümüz psikolojisinde de beden odaklı terapiler ve somatik deneyim yaklaşımı, bu içsel iyileşmeyi bedende bulur: bir titreme, bir derin nefes, bir gevşeme bile içimizdeki yaşamın yeniden canlandığını gösterir.
Ve belki de umut, her zaman coşkulu bir haykırış değildir. Bazen yalnızca bir sessizliktir, bazen bir nefes. Bazen Van Gogh’un fırtınasında parlayan bir yıldız, bazen Dvořák’ın Largo’sunda yankılanan bir nota. Umut, insanın karanlığa karşı söylediği en eski ve en güzel şarkıdır.
Sözlerimi, yaşamı bir direnişe dönüştürmeyi bize hatırlatan Viktor Frankl’ın sözüyle bitiriyorum:
“Her kim ki hâlâ yaşıyordur, o halde umutlanmak için sebebi vardır.” Viktor Frankl
Bu hafta umutsuzlukla umudu birbirine karışırken gördük; gelecek hafta, insanın o karışımdan doğan özgürlüğünü ve ona eşlik eden sorumluluğunu arayacağız.
Çünkü belki de özgürlük, umudun yönünü bulduğu yerdedir.
Sevginin ve sanatın ışığında kalın,
Psikolog / Sanatçı
Zülal Ezgi Onat
